Konstantinopolj je osnovao car Konstantin Veliki 330. godine nove ere (često se pominje i 333. kao godina završetka gradnje) kao „Novi Rim“. Nakon što je stari Rim 410. godine opljačkan od strane Vizigota, novi grad na Bosforu postao je jedina prava prestonica Rimskog carstva. Njegov strateški položaj, između Evrope i Azije, između Crnog i Egejskog mora, obezbedio mu je da vekovima bude centar politike, trgovine i kulture.

Uspon i moć carstva

Dok je Zapadno rimsko carstvo propalo pod naletima Vizigota, Vandala i drugih „varvarskih“ plemena, Istočno Rimsko carstvo, poznato kao Vizantija, nastavilo je da živi i jača.

Najveći uspon doživeo je pod carem Justinijanom I (527–565), poznatim kao jednim od najmoćnijih vizantijskih careva. On je:

• povratio velike delove Rimskog carstva, uključujući Grčku, Balkan, Anadoliju, Siriju, Palestinu, Egipat, Severnu Afriku i Italiju,
• sproveo reforme i sačuvao Rimsko pravo kroz zbirku zakona poznatu kao Corpus Juris Civilis,
• izgradio najpoznatiju građevinu Vizantije – Aja Sofiju (537), koja je bila najveća crkva hrišćanskog sveta gotovo 1000 godina.

Kulturni i verski značaj

Vizantijsko carstvo je bilo most između antičke rimske tradicije i srednjovekovnog hrišćanskog sveta.

• Bilo je čuvar hrišćanske vere pre nastanka i širenja islama.
• Umesto latinskog, postepeno je uvelo grčki jezik kao službeni.
• Vizantijska umetnost, ikonopis i arhitektura ostavili su ogroman uticaj na pravoslavni hrišćanski svet, naročito u Srbiji, Rusiji i Bugarskoj.

Vizantijsko carstvo – Slabljenje i pretnje

Od 11. veka carstvo se suočava sa velikim izazovima:

• Seldžučki Turci prodiru u Anadoliju, preuzimajući ključne teritorije.
• Krstaški ratovi dodatno su oslabili carstvo – umesto pomoći, 1204. godine Četvrti krstaški pohod osvojio je i opljačkao Carigrad, što je zadalo smrtonosni udarac Vizantiji.
• Do kraja 13. veka, vizantijska moć se svodila uglavnom na grad Konstantinopolj i nekoliko ostrva i teritorija.

Vizantijsko carstvo – Pad carstva

Na istoku se pojavljuje nova sila – Osmansko carstvo, koje polako preuzima vizantijske teritorije. Jedan od njihovih vojskovođa, Osman I, osniva dinastiju koja će postati imperija. Tokom 14. i 15. veka, Osmanlije potiskuju Vizantiju sve do kapija Konstantinopolja.

Konačan kraj dolazi 29. maja 1453. godine, kada sultan Mehmed II Osvajač zauzima grad nakon dvomesečne opsade. Tada Konstantinopolj postaje Istanbul, prestonica Osmanlijskog carstva, a Vizantijsko carstvo zauvek prestaje da postoji.

Vizantijsko carstvo – Nasleđe

Iako je carstvo palo, njegov uticaj je ogroman i danas:

• Pravoslavna crkva i hrišćansko učenje oblikovani su u Vizantiji.
• Vizantijska umetnost i arhitektura i dalje inspirišu – primeri su mozaici, crkve i manastiri širom Balkana i Rusije.
• Rimsko pravo, koje je Justinijan kodifikovao, postalo je osnova savremenih pravnih sistema.
• Sam grad Istanbul čuva vizantijsko nasleđe kroz spomenike poput Aja Sofije, Zidina Teodosija, manastira Hora i Hipodroma.

Zaključak

Vizantijsko carstvo trajalo je više od 1000 godina – duže nego Zapadno rimsko carstvo – i oblikovalo je istoriju Evrope i Bliskog istoka. Njegov pad 1453. označio je kraj srednjeg veka i početak nove ere, ali je njegovo kulturno, versko i političko nasleđe i danas duboko urezano u identitet mnogih naroda.