Trabzon je najveći grad turske crnomorske obale i prirodno središte celog regiona. Ono što ga izdvaja nije more, nego zaleđe – zelene planine koje počinju svega nekoliko kilometara od obale, i dolina u kojoj se, uklesan u liticu, nalazi manastir Sumela. Grad ima preko dva milenijuma istorije: osnovan je kao grčka kolonija Trapezunt, bio prestonica Trapezuntskog carstva, poslednjeg vizantijskog utočišta koje je palo tek 1461. godine, osam godina posle Carigrada.

Kratka istorija grada

Grad su u 8. veku pre nove ere osnovali grčki doseljenici iz Sinope i nazvali ga Trapezunt, po obliku stolastog platoa na kojem je podignut. Kroz vekove je bio važna stanica na trgovačkim putevima koji su povezivali Persiju i Kavkaz sa Crnim morem, pa je kroz njegovu luku prolazila svila, začini i srebro.

Godine 1204, posle pada Carigrada u Četvrtom krstaškom ratu, ovde je osnovano Trapezuntsko carstvo – poslednja vizantijska država koja je opstala i posle 1453. Pala je 1461. godine pred vojskom Mehmeda Osvajača, osam godina posle Carigrada. Taj sloj istorije se i danas vidi u crkvama pretvorenim u džamije i u ostacima gradskih zidina.

Šta videti u Trabzonu

Aja Sofija (Ayasofya)

Vizantijska crkva iz 13. veka, podignuta u vreme Trapezuntskog carstva, sa freskama koje spadaju među najbolje očuvane u ovom delu Turske. Nalazi se zapadno od centra, uz samo more, okružena parkom.

Brdo Boztepe

Vidikovac iznad grada sa kojeg se istovremeno vide luka, krovovi Trabzona i planinski masiv u pozadini. Najlepše je pred zalazak sunca. Do vrha vodi put, a gore su čajdžinice u kojima se pije čaj uz panoramu.

Trg Meydan i čaršija

Središte gradskog života, sa parkom, kafeima i pijacom u okolnim ulicama. Odavde kreće većina gradskih linija i minibuseva ka okolini.

Atatürkov košak

Bela vila iz 1890. na brdu iznad grada, okružena baštom. Atatürk je u njoj boravio tri puta, a danas je muzej.

Fatih džamija

Nekadašnja vizantijska crkva Bogorodice Hrisokefalos, glavna crkva Trapezuntskog carstva, u kojoj su krunisani tamošnji carevi. Posle 1461. pretvorena je u džamiju, a ime nosi po Mehmedu Osvajaču.

Muzej Trabzona (Kostaki konak)

Raškošna gradska kuća s kraja 19. veka, koju je podigla bogata grčka trgovačka porodica. Enterijeri sa oslikanim plafonima sačuvani su gotovo netaknuti, a u prizemlju je arheološka zbirka.

Uzun Sokak i Zağnos dolina

Uzun Sokak je glavna pešačka i trgovačka ulica, središte večernjeg života. Paralelno sa njom proteže se Zağnos dolina, uređena kao park sa šetnicama, ispod visokog mosta koji povezuje dva dela grada.

Gradske zidine

Ostaci utvrđenja iz vizantijskog perioda nižu se iznad Zağnos doline. Nisu uređeni kao muzej, ali šetnja uz njih daje najbolju predstavu o tome kako je grad izgledao pre osvajanja.

Kako doći do Trabzona iz Istanbula

Avionom – najbrže

Aerodrom Trabzon (TZX) je najbolje povezan aerodrom cele obale. Let iz Istanbula traje oko sat i po do dva sata, a dnevno postoji više polazaka, i sa glavnog aerodroma (IST) i sa Sabihe Gokčen (SAW). Aerodrom je svega četiri kilometra od centra, pa taksi košta malo, a saobraćaju i gradski autobusi.

Autobusom – najjeftinije

Autobuske linije iz Istanbula voze bez presedanja, ali putovanje traje od 16 do 18 sati zbog planinskog terena. Polasci su uglavnom uveče, pa se stiže narednog dana. Karta je znatno jeftinija od avionske, a autobusi su udobni, sa pauzama.

Automobilom

Put od Istanbula je oko 1.050 kilometara i vozi se 13 do 15 sati. Vredi ga podeliti na dva dana, sa noćenjem u Amasri, Sinopu ili Samsunu – tako se usput vidi cela zapadna obala.

Kada ići

Jul i avgust su najtopliji i najsuvlji meseci, ali crnomorska obala je najkišovitiji deo Turske i pada tokom cele godine. Maj, jun i septembar su prijatni i zeleni. Zimi je grad hladan i vlažan, ali su planine iznad njega pod snegom.

Šta probati u Trabzonu

Kuhinja crnomorske obale razlikuje se od ostatka Turske – osnovu čine riba, kukuruz i maslac, a ne jagnjetina i pšenica.

• Hamsi – inćuni, glavno jelo regije. Prave se prženi, u pilavu, pečeni u tepsiji, pa čak i u hlebu.
• Kujmak – rastopljeni sir sa kukuruznim brašnom i maslacem, slično fondiju. Doručak koji se jede iz zajedničkog tiganja.
• Akčaabat kofte – ćufte iz obližnjeg mesta Akčaabat, poznate u celoj Turskoj.
• Vakfıkebir hleb – ogromna okrugla vekna sa kiselim testom, težine i po pet kilograma.
• Laz boregi – slatka pita sa kremom, specijalitet istočnog dela obale.
• Trabzonski maslac i med – traženi širom zemlje, uobičajen suvenir sa pijace.

Izleti iz Trabzona

Trabzon se retko posmatra samo kao grad – većina putnika ga koristi kao bazu za okolinu.

• Manastir Sumela – oko 47 km, sat vremena vožnje. Poluodnevni izlet.
• Uzungol – oko 100 km i dva sata vožnje serpentinama. Računajte ceo dan.
• Pećina Čal – kod Duzkoja, jedna od najdužih pećina u Turskoj, sa podzemnom rekom.
• Visoravni Hidirnebi i Sultan Murat – planinski pašnjaci iznad grada, prohodni od juna do septembra.
• Rize – sat i po obalnim putem, za čajne plantaže i visoravan Ajder.

Gde odsesti u Trabzonu

Najpraktičnije je odsesti oko trga Meydan, jer odatle kreću minibusevi i organizovane ture ka Sumeli i Uzungolu, a u krugu od nekoliko stotina metara su restorani, pijaca i šetalište. Evo dve proverene opcije srednje klase:

TS Park Hotel

Smešten je na samom trgu Meydan, što znači da ste u središtu dešavanja i na par koraka od polazišta izleta. Sobe su prostrane i čiste, a doručak se služi na krovnoj terasi sa pogledom na trg. Jedina zamerka koju gosti redovno pominju jeste to što zgrada nema lift, pa računajte na stepenice ako nosite teži prtljag.

Deryaman Hotel

Hotel sa tri zvezdice na bulevaru Javuz Selim, sa sopstvenim restoranom i kafeom. Nešto je dalje od samog trga nego TS Park, ali je i mirniji, sa dobrim odnosom cene i kvaliteta. Pogodan ako putujete autom, jer je parkiranje u širem centru lakše.

Cene i dostupnost proverite pred put – leti, a posebno tokom sezone kada dolazi najviše gostiju iz zaliva, smeštaj u centru se rasproda unapred.

Kretanje po gradu

Centar se obilazi peške, ali je Trabzon brdovit, pa računajte na uspone. Za Aja Sofiju, Boztepe i Atatürkov košak koriste se gradski autobusi i minibusevi (dolmuš), koji polaze sa Meydana i staju na znak ruke. Taksiji su brojni i pristupačni. Ako planirate više izleta, rentiranje auta se isplati već od drugog dana.

Koliko dana odvojiti

• Dva dana – grad i manastir Sumela.
• Tri dana – uz to i Uzungol.
• Četiri do pet dana – ako želite i visoravni, Rize i Ajder.

Praktični saveti

• Kišobran ili laganu kišnu jaknu nosite u svako doba godine – ovo je najkišovitiji deo Turske.
• U planinama je uvek hladnije nego u gradu, i po nekoliko stepeni, pa ponesite sloj više.
• Državljanima Srbije viza nije potrebna za boravak do 90 dana, uz pasoš koji važi još najmanje šest meseci.
• Za izlete ka Sumeli i Uzungolu krenite što ranije ujutru – i zbog gužve i zbog magle koja se popodne često spušta u doline.

Trabzon je deo crnomorske obale Turske, a najbliži veći susedi su Rize na istoku i Samsun na zapadu.